Ağciyər xərçəngi

Giriş   

Ağciyər xərçəngi – aşağı tənəffüs yollarının (bronxlar) hüceyrələrindən inkişaf edən bədxassəli şişlə xarakterizə olunur. Qadınlara nisbətən kişilərdə 3 dəfə daha çox rast gəlinir. Xəstəlik, adətən, 50-70 yaş arası ortaya çıxır.   

Etiologiya  

• Siqaret istifadəsi:   
  • Xəstələrin 90–95%-i siqaret çəkən insanlar təşkil edir. Siqaret tüstüsündəki kanserogen maddələr bronx divarının hüceyrələrində mutasiyaya səbəb olur və nəticədə bədxassəli şişlər inkişaf edir.  
• Peşə fəaliyyəti ilə əlaqədar məruz qalınan ətraf-mühit faktorları:
  • Asbest
  • Radon
• Genetik meyllilik

Təsnifat  

Ağciyər xərçəngi iki əsas qrupa bölünür:  

• Kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi (SCLC): 15% hallarda  
• Kiçik hüceyrəli olmayan ağciyər xərçəngi (NSCLC): 85% hallarda  
  • Epitelial karsinom: 40%  
  • Adenokarsinom: 35%  
  • Böyük hüceyrəli karsinom: 10%  

Simptomlar  

Tez-tez rast gəlinən əlamətlərə aiddir:  

• Xroniki öskürək  
• Döş qəfəsində ağrı  
• Qanlı bəlğəm (hemoptiz)  
• Təngnəfəslik  
• Çəki itirilməsi  
• İştahsızlıq  

Gecikmiş əlamətlər:  

• Üz və boyunda şişkinlik  
• Paraneoplastik sindrom (hormonal pozuntular)  

Metastaz  

Ağciyər xərçəngi zamanı ən çox metastaza rast gəlinən olunan orqanlar:  

• Qaraciyər  
• Beyin  
• Böyrəküstü vəzilər  
• Sümüklər   

Diaqnostika  

• Fiziki müayinə:   
  • Auskultasiyada xırıltılar  
    • Ağrısız limfa düyünlərinin palpasiyası  
• Radioloji müayinə:  
  • Rentgen  
  • Kompüter tomoqrafiya  

• Endoskopik müayinə:  
  • Bronxoskopiya və biopsiya  
• Laborator müayinə:  
  • Tumor markerləri:   
    • NSE (kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi)  
      • CEA (adenokarsinom)  
      • CYFRA 21-1 (epitelial karsinom)  
  • Molekulyar-genetik analizlər  
    • ALK translokasiyası  
      • BRAF-V600E mutasiyası  
      • EGFR mutasiyası  
      • KRAS mutasiyası  
      • HER2 mutasiyası  

Müalicə  

• Cərrahi əməliyyat:   
  • Şişin rezeksiyası (ilkin mərhələlərdə)  
• Kimyaterapiya və şüa-terapiya:   
  • Kiçik hüceyrəli xərçəngdə daha çox istifadə edilir  
• Palliativ terapiya:   
  • Gecikmiş mərhələdə simptomların yüngülləşdirilməsi üçün tətbiq edilir  

Ağciyər xərçənginin erkən aşkarlanması xəstənin ümumi sağqalım müddətini əhəmiyyətli dərəcədə artırır.