Somatosensor sistem

Giriş  

Somatosensor sistem - toxunma, ağrı və temperatur haqqında məlumatları toplayır, emal edir və mərkəzi sinir sisteminə ötürür. Bu proses xüsusi reseptorlar – mexanoreseptorlar, termoreseptorlar və nosiseptorlar vasitəsilə həyata keçirilir. Xarici qıcıqları onurğa beyni daxilində ötürən iki əsas yol mövcuddur: arxa sütunlar (lemniskal yol) və anterolateral (spinotalamik) sistem.  

Somatosensor məlumatların ötürülmə yolları  

• Arxa sütunlar (lemniskal yol):  
  • Təzyiq, vibrasiya, iki nöqtənin ayırdedilməsi və propriosepsiyanı ötürür:  
    • Birinci dərəcəli neyronlar: hüceyrə cisimləri arxa qanqlionlarda yerləşir; siqnalları ipsilateral olaraq (çarpazlaşmadan) uzunsov beyinə çatdırır  
    • İkinci dərəcəli neyronlar: uzunsov beyində çarpazlaşır və əks tərəfdəki talamusa qədər çatır  
    • Üçüncü dərəcəli neyronlar: qıcığı somatosensor korteksə ötürür  
    • Dördüncü dərəcəli neyronlar: hissi məlumatları inteqrasiya edir  
• Anterolateral (spinotalamik) yol:  
  • Ağrı, temperatur və yüngül toxunma siqnallarını ötürür:  
    • Birinci dərəcəli neyronlar: sinir hüceyrələri onurğa beyninin arxa buynuzunda yerləşir  
    • İkinci dərəcəli neyronlar: Onurğa beynində orta xətti keçir və əks tərəfdəki talamusa qədər uzanır  
    • Üçüncü dərəcəli neyronlar: siqnalları somatosensor korteksə ötürür  

Somatosensor Reseptorlar  

• Mexanoreseptorlar:  
  • Toxunma və propriosepsiya məlumatlarını qəbul edir  
  • Reseptor növləri:  
    • Meissner cisimcikləri: iki nöqtəni ayırma  
    • Ruffini cisimcikləri: dartılma və oynaq hərəkətlərini hiss edir  
    • Pacinian cisimcikləri: vibrasiyanı hiss edir  
• Termoreseptorlar:  
  • Dərinin temperatur dəyişikliklərini hiss edir  
  • İsti temperatur üçün TRPV kanalları, soyuq temperatur üçün TRPM8 kanalları aktivləşir  
• Nosiseptorlar:  
  • Toxuma zədələnməsinə səbəb olan zərərli qıcıqlara cavab verir  
  • İki növü var:  
    • Termal/mexaniki nosiseptorlar: incə A-delta lifləri vasitəsilə siqnalları ötürür  
    • Polimodal nosiseptorlar: zərərli kimyəvi maddələrə, təzyiq və temperatur qıcıqlarına cavab verir