Dofamin

Giriş   

Dofamin - katexolaminlər qrupuna aid olan neyrotransmitterlərdən biridir.  

Kimyəvi quruluşu: (OH)₂​C₆​H₃​–CH₂​–CH₂​NH₂​  

Metabolizm  

Sintez  

Dofamin insan orqanizmində fenilalanin və ya tirozin amin turşularından sintez olunur. Bu proses baş verir:  

• Böyrəküstü vəzinin beyin maddəsində (xromaffin hüceyrələr)  
• Hipotalamusda  
• Substantia nigrada (qara maddə)  

Dofamin, həm adrenalinin, həm də noradrenalinin biosintezində aralıq məhsuldur, lakin eyni zamanda müstəqil bir neyrotransmitter kimi də fəaliyyət göstərir.  

Dofaminin biosintezi iki əsas addımdan ibarətdir:  

1. Hidroksilləşmə: Tirozin molekulu tirozinhidroksilaza fermenti vasitəsilə 3,4-dihidroksifenilalaninə (DOPA) çevrilir.  
2. Dekarboksilləşmə: DOPA-dekarboksilaza fermenti vasitəsilə isə DOPA-dan dofamin yaranır.  

Parçalanma  

Sinaptik boşluğa buraxıldıqdan sonra dofamin bir neçə yolla inaktivləşdirilə bilər:  

• Reuptake (geriyə alınma): dofamin yenidən presinaptik neyrona qayıdır  
• Fermentativ inaktivləşmə: 2 ferment vasitəsilə həyata keçirilir:  
  • Katexol-O-metiltransferaza (KOMT)  
  • Monoaminoksidaza (MAO)  

Funksiya  

Dofamin insan orqanizmində təsirini adrenoreseptorlar və ya dofamin reseptorları (D1-D5) vasitəsilə göstərir. Dofamin simpatomimetik olaraq təsir göstərir, lakin aşağı konsentrasiyalarda böyrək damarlarının qan dövranını genişləndirərək renal perfuziyanı artırır.  

Dofamin həmçinin hipotalamusda istehsal olunur və neyrohormon kimi qana ifraz edilir. Neyrohormon olaraq dofamin prolaktin ifrazını inhibə edir. Bundan əlavə, dofamin striatum və bazal qanqlionlar üzərində dizinhibitor təsir göstərir (bax: Parkinson xəstəliyi )

Patofiziologiya  

Dofaminin həddindən artıq istehsalı feoxromositoma xəstəliyində müşahidə edilə bilər.  

Substantia nigra-da dofamin sintez edən hüceyrələrin destruksiyası isə Parkinson xəstəliyinə səbəb olur.  

Farmakologiya  

Daha ətraflı: Dofaminergik farmakologiya

Diaqnostika  

Dofamin miqdarının plazmada müəyyən edilməsi üçün 24 saatlıq sidik analizi aparılır. Bu müayinə aşağıdakı hallarda istifadə olunur:  

• Feoxromositoma      
• Müalicəyə rezistent arterial hipertoniya